Home Italiaanse beroepen Italiaanse beroepen DE SCHOORSTEENVEGER- LO SPAZZACAMINO

Nieuwsbrief

Regelmatig versturen wij een nieuwsbrief. Als u deze wilt ontvangen, vul dan hieronder uw naam en e-mailadres in.







DE SCHOORSTEENVEGER- LO SPAZZACAMINO Afdrukken E-mail
Geschreven door Catharina Ravelli   
woensdag, 14 maart 2012 16:09

spazzacaminiAl eeuwen komen er Italianen naar Nederland. De schoorsteenvegers vormden met 40% de grootste groep. Schoorsteenvegers- spazzacamini- die naar Nederland kwamen, waren vooral jongens op de leeftijd van 13. Al jaren werkten ze als "levende bezems", vaak al vanaf hun vijfde voor hun 'padrone'. Het motto luidde immers: hoe magerder hoe beter. Ze moesten nl. in de schoorstenen kruipen om - met een zak over het hoofd- het roet er af te krabben. Om te bewijzen dat ze helemaal tot bovenaan waren gekomen, moesten ze hun hand bovenuit de schoorsteen steken.

Kinderarbeid

Kinderarbeid en uitbuiting was helaas in die tijd aan de orde van de dag en heus niet alleen in Italië! Lees Dickens er bijvoorbeeld maar op na en in Nederland kwam in 1874 het kinderwetje van Van Houten ook niet voor niks!

Het is 1843, toen een van de vele schoorsteenvegers, mijn bet-overgrootvader Giacomo Ravelli, naar Nederland komt. Hij is 13 jaar. Met 2 neven loopt hij vanuit Piemonte in Noord-Italie om hier te gaan werken.spazzacamino

Padrone

Piemonte was straatarm, de gezinnen kinderrijk. Om minder monden te hoeven voeden, leenden de ouders hun kinderen uit aan een padrone. Deze nam hen mee naar de steden, ver van huis, In de regel zorgde hij slecht voor de kids, hun kostje moesten ze meestal zelf bij elkaar schrapen. Om klanten te werven, riepen de jongens, lopend door de straten luidkeel hun beroep: SPAZZACAMINOOOO.

Kettingemigratie

Rond hun dertiende waren ze te groot om in de nauwe schoorstenen te kunnen klimmen en werden ze als volwassenen beschouwd. Ze konden dan zelf padrone worden of naar familieleden die al in het buitenland werkten, vertrekken. Dat deden er vele. Zo ontstond de zg. kettingemigratie, met een modern woord 'familie hereniging' maar dan zonder uitkeringen, en vooral zonder rechten.

Monopolie

Vanaf de 18e eeuw hadden de Italiaanse schoorsteenvegers de monopolie in deze branche in Nederland. Dat kwam waarschijnlijk omdat deze jongens weinig kosten. Deze werkten nl. in ruil voor kost en inwoning en een paar zakcenten. Na afloop van die vijf jaar kregen ze een gouden horloge. Sommigen gingen terug naar Piemonte, velen bleven, trouwden en kregen kinderen. Zo ook de meeste Ravelli's.

Afscheid en terugkeer

Albogno-caseIn 2004 ging ik met mijn zusje op voorouderlijke zoektocht naar het geboortedorp van "onze" Giacomo. We troffen een piepklein bergdorp met nog maar 27 vaste bewoners en een cimitero vol.... Ravelli's. Klinkt macaber, maar wij sprongen een gat in de frisse berglucht!

Ook vonden we Il Capello dell'Addio : het kapelletje waar de moeders afscheid namen van hun zonen, die naar het verre buitenland vertrokken.

Stichting Ravelli

Kort daarna ontmoette ik in Nederland toevallig een aangetrouwde Ravelli. Die wist dat er een heuse Ravelli-stichting bestond en dat er een familiekroniek geschreven was! We wisten niet wat we hoorden!

Eén Ravelli heeft zelfs met zijn vrouw de tocht van Piemonte naar Nederland in omgekeerde richting gelopen, ze deden er vier vakanties over.

De Vigezzini-files

In 2006 zijn we met 80 nakomelingen- niet alleen Ravelli's maar allemaal met voorouders uit Valle Vigezzo- naar het voorouderlijk dorp afgereisd, We werden ontvangen door de burgemeester, de krant schreef over I Ritornati en de pastoor droeg een speciale mis op.

Diezelfde pastoor, die anders nooit zo'n zin had in al die vragen van die lastige Nederlanders, hebben we in de watten gelegd en toen zegde hij zijn medewerking toe. De volgende dag hadden we ze, de 11.000 kerk-aktes op 10 DVD's! De Vigezzini-files werden ze, met een dikke knipoog naar de X-files, gedoopt.

Het waren de geboorte-, trouw -en sterfaktes van 1568-1900. In die tijd werd nl. aangifte daarvan gedaan bij de kerk, niet bij de gemeente zoals nu.

Stamboom van 5 eeuwen van een héél dorp

Deze 11.000 zijn door een groepje uit alle families vanuit het handgeschreven Latijn vertaald en in een genealogisch programma gezet. Een titanenklus die een stamboom tot 1525 heeft opgeleverd ! En wat blijkt: alle Ravelli's in Nederland zijn familie van elkaar!

 

Museo dello spazzacamino en feest                                                                        spazzacamono-raduno

In Santa Maria Maggiore staat een heus schoorsteenvegersmuseum.  Heel leuk ! In de vitrines liggen ook spullen van de Ravellis en andere families. In dezelfde plaats wordt elk jaar in de eerste week van september een groots schoorsteenvegersfeest gevierd: schoorsteenvegers uit de hele wereld geven daar acte de presence. Ze trekken- gekleed in zwarte outfits- in optochten door de straten, maken muziek en vooral heel veel plezier ! Op de laatste avond - la notte nera -  is er een heel leuk muziek/dansfeest in de tuin van het museum. Hét liedje dat dan altijd en vaak wordt gezongen, is natuurlijk ...,,,,,,,,,,,,,,,

Lo spazzacamino !

spazzacaminoliedTekst van eerste drie coupletten:

Se questi di Volenti i - Si sente ognor cantare -la voce allegra bella -dello spazzacamin.

Si affacia la finestra- la bella signorina gaat - con voce graziosina - chiame lo spazzacamin

Prima lo fa entrare -e poi lo fa sedere. Gli da mangiare e bere- allo spazzacam

Standbeeld

In Malesco staat een schoorsteenveger-standbeeld. De gebeitelde tekst eronder spreekt voor zich:

Umile Spazzacamino, spuntó splendore di gloria, a perenne tuo vanto, dalla tua vita nera.


De Schoorsteenvegerssteeg

De Amsterdamse tv-zender AT5 maakte een filmpje over de steeg waar alle Italiaanse schoorsteenvegers in Amsterdam wooonden.

 

Literatuur:

Ik had een neef in Den Haag - Annemarie Cottaar

Italiaanse schoorsteenvegers in Den Haag - Kors en Kors

Fame, fulligine e freddo van Benito Mazzi.

Kinderboek: Levende bezems van Lisa Tetzner